Nhận diện nguy cơ từ thông tin xấu, độc

Không phải mọi thông tin sai lệch đều bắt đầu từ một chủ ý xấu. Có trường hợp người sử dụng mạng xã hội chia sẻ thông tin vì tò mò, bức xúc hoặc đơn giản nghĩ rằng “chia sẻ để mọi người cùng biết”. Nhưng khi thông tin chưa được kiểm chứng bị phát tán rộng rãi, hậu quả có thể vượt xa nhận thức ban đầu của người đăng tải. Việc gỡ bỏ một bài viết không đồng nghĩa với xóa bỏ hoàn toàn tác động đã gây ra, bởi nội dung sai sự thật có thể tiếp tục được sao chép, chụp màn hình, cắt ghép và lan truyền trên nhiều nền tảng.

Tin giả ngày nay không nhất thiết là một câu chuyện hoàn toàn bịa đặt. Thủ đoạn phổ biến là lấy một phần sự thật nhưng loại bỏ bối cảnh; ghép hình ảnh cũ với sự việc mới; cắt một đoạn video khiến nội dung bị hiểu theo hướng khác; sử dụng tên gọi hoặc biểu trưng gần giống cơ quan báo chí, cơ quan nhà nước để tạo cảm giác chính thống. Những tiêu đề giật gân, cách diễn đạt kích thích tò mò, phẫn nộ hoặc lo lắng thường được sử dụng để thúc đẩy người đọc phản ứng trước khi kịp kiểm chứng.

Sự phát triển nhanh chóng của AI càng làm cho việc nhận diện thông tin giả trở nên khó khăn. Hình ảnh, giọng nói và video có thể được tạo dựng hoặc chỉnh sửa với mức độ chân thực ngày càng cao. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào cảm quan, số lượt tương tác hay số người đã chia sẻ để đánh giá độ tin cậy của thông tin. Người tiếp nhận cần đặt câu hỏi về nguồn gốc, thời điểm, bối cảnh và căn cứ xác thực trước khi bình luận hoặc lan truyền.

Công an xã Minh Quang xử phạt vi phạm hành chính đối với L.V.V. (sinh năm 1987, trú tại xã Minh Quang, tỉnh Tuyên Quang) về hành vi “Đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội”

Trách nhiệm trên không gian mạng không chỉ đặt ra đối với người trực tiếp tạo ra thông tin mà còn đối với mọi chủ thể tham gia tiếp nhận và chia sẻ. Một lượt chia sẻ, một bình luận thiếu căn cứ hay việc đăng lại hình ảnh, video chưa được kiểm chứng đều có thể góp phần phát tán thông tin sai lệch. Kỷ luật sử dụng mạng xã hội vì thế phải bắt đầu từ những hành động cụ thể: đọc kỹ trước khi bình luận, kiểm tra nguồn trước khi chia sẻ, xác định đúng bối cảnh và biết dừng lại khi chưa có đủ căn cứ.

Thực tiễn tại Tuyên Quang cho thấy, những hành vi tưởng như đơn giản trên không gian mạng có thể dẫn đến hệ quả xã hội và trách nhiệm pháp lý cụ thể. Ngày 17-3-2026, Công an xã Minh Quang xử phạt vi phạm hành chính đối với L.V.V. (sinh năm 1987, trú tại xã Minh Quang) số tiền 7,5 triệu đồng về hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội. Ngày 20-7-2026, Công an phường Minh Xuân xử phạt H.T.G. (sinh năm 1984, trú tại phường Minh Xuân) số tiền 12,5 triệu đồng về hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Những vụ việc trên khẳng định không gian mạng không phải là khoảng trống trách nhiệm. Mỗi tài khoản, bài đăng, bình luận và lượt chia sẻ đều để lại dấu vết, tạo tác động; hành vi vi phạm có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật. Việc “chỉ chia sẻ lại” không làm thay đổi bản chất của hành vi nếu chính lượt chia sẻ đó tiếp tục đưa thông tin sai sự thật đến cộng đồng. Đây cũng là yêu cầu cấp thiết phải nâng cao “sức đề kháng” thông tin trong xã hội, giúp mỗi người nhận diện tốt hơn, kiểm chứng kỹ hơn và ứng xử có trách nhiệm hơn trên môi trường số.

Nêu cao trách nhiệm của cán bộ, đảng viên

Đối với cán bộ, đảng viên, trách nhiệm trong sử dụng mạng xã hội cần được đặt ở mức cao hơn. Tài khoản cá nhân tuy thuộc quyền sử dụng của mỗi người nhưng thường gắn với họ tên, vị trí, chức vụ, cơ quan, đơn vị công tác. Một phát ngôn thiếu căn cứ hoặc một thông tin chưa được kiểm chứng vì thế không chỉ được nhìn nhận như ý kiến cá nhân mà còn có thể tạo ra cách hiểu sai lệch về thái độ, quan điểm của tổ chức, cơ quan, đơn vị.

Quy định số 85-QĐ/TW ngày 7-10-2022 của Ban Bí thư về việc cán bộ, đảng viên thiết lập và sử dụng trang thông tin điện tử cá nhân trên internet, mạng xã hội và Hướng dẫn số 99-HD/BTGTW ngày 20-3-2023 của Ban Tuyên giáo Trung ương đã đặt ra những yêu cầu cụ thể về tính chính danh, trung thực, trách nhiệm và kỷ luật trong sử dụng tài khoản. Cán bộ, đảng viên không tùy tiện đăng tải, bình luận, chia sẻ nội dung sai sự thật, chưa được kiểm chứng; đồng thời phải chủ động lan tỏa thông tin chính thống, tích cực và tham gia đấu tranh với thông tin xấu, độc bằng phương thức phù hợp.

Quy định số 207-QĐ/TW ngày 26-7-2026 của Ban Chấp hành Trung ương về những điều đảng viên không được làm tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu không nói, viết, đăng tải hoặc cung cấp thông tin sai sự thật; không sử dụng hạ tầng internet, mạng xã hội, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo để tạo lập, phát tán thông tin sai sự thật. Quy định không hạn chế quyền góp ý, phản biện chính đáng mà bảo đảm hoạt động phát ngôn, trao đổi và cung cấp thông tin được thực hiện có căn cứ, đúng quy định, đúng thẩm quyền và gắn với trách nhiệm của người cung cấp thông tin.

Cần phân biệt rõ phản biện có trách nhiệm với việc đưa suy đoán thành kết luận; góp ý xây dựng với phát tán tài liệu chưa được kiểm chứng; quyền tiếp cận thông tin với việc tùy tiện cung cấp nội dung thuộc phạm vi quản lý của cơ quan, tổ chức. Không ít rủi ro bắt đầu từ những thao tác nhỏ như chụp văn bản đưa lên nhóm mạng xã hội để “hỏi ý kiến”, chuyển tiếp dự thảo chưa công bố hoặc đưa số liệu công việc lên nền tảng số khi chưa cân nhắc phạm vi được phép cung cấp. Những hành vi này có thể làm lộ thông tin nội bộ, gây hiểu nhầm, tạo điều kiện để các đối tượng xấu cắt ghép, xuyên tạc, ảnh hưởng đến uy tín của tổ chức và niềm tin xã hội.

Xây dựng kỷ luật phát ngôn và văn hóa sử dụng mạng xã hội phải bắt đầu từ những nguyên tắc đơn giản: không tin ngay, không vội đăng, không tùy tiện chia sẻ, không thêm bớt nội dung và không để cảm xúc dẫn dắt hành vi. Trước khi đăng tải hoặc chia sẻ, mỗi người cần tự hỏi: Thông tin do đâu cung cấp? Nguồn có đáng tin cậy không? Nội dung có được đặt trong đầy đủ bối cảnh hay không? Có dấu hiệu cắt ghép, chỉnh sửa hoặc sử dụng AI không? Nội dung có thuộc phạm vi được phép cung cấp không? Việc chia sẻ có thể ảnh hưởng đến tổ chức, cá nhân hoặc lợi ích chung hay không? Một khoảng dừng ngắn trước khi nhấn nút “chia sẻ” có thể ngăn thông tin sai đi rất xa.

Việc quán triệt các quy định không nên dừng ở đọc, học và ghi nhớ nội dung văn bản mà cần được cụ thể hóa thành kỹ năng ứng xử trong những tình huống thực tế. Nội dung tuyên truyền cần gắn với việc nhận diện tài khoản giả mạo, kiểm tra nguồn tin, phát hiện dấu hiệu cắt ghép hình ảnh, nhận biết sản phẩm có sự can thiệp của AI, bảo vệ tài liệu nội bộ và xử lý thông tin khi chưa đủ căn cứ xác thực. Công tác kiểm tra, giám sát cần được tiến hành thường xuyên, lấy phòng ngừa, nhắc nhở, chấn chỉnh từ sớm làm trọng tâm; đồng thời xử lý nghiêm trường hợp cố ý vi phạm, tái diễn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng.

Chủ động thông tin và nâng cao sức đề kháng xã hội

Xử lý tin giả không thể chỉ trông chờ vào biện pháp ngăn chặn hoặc xử lý sau khi vi phạm xảy ra. Giải pháp căn cơ là chủ động cung cấp thông tin chính thống, chính xác, kịp thời, nhất là đối với những vấn đề phức tạp, nhạy cảm hoặc đang được dư luận đặc biệt quan tâm. Khi thông tin chính thống được cung cấp đầy đủ, nhanh chóng và dễ tiếp cận, khả năng tin đồn chi phối dư luận sẽ giảm; ngược lại, khoảng trống thông tin rất dễ bị lấp đầy bởi suy diễn, tin đồn và nội dung xuyên tạc.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, các cơ quan báo chí, các trang, kênh thông tin tuyên truyền của tỉnh và lực lượng chức năng đã tích cực đăng tải, chia sẻ trên 10.000 tin, bài tuyên truyền về Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết của Trung ương, của tỉnh và các cấp ủy. Hoạt động này góp phần tạo nguồn thông tin chính thống để cán bộ, đảng viên và Nhân dân tra cứu, đối chiếu khi tiếp nhận các luồng thông tin khác nhau trên không gian mạng.

Công tác tuyên giáo trong tình hình mới cần chuyển mạnh từ tư duy “xử lý khi có vấn đề” sang chủ động dự báo, thông tin, định hướng và đấu tranh. Thông tin chính thống phải đi trước một bước; những vấn đề dư luận quan tâm cần được theo dõi, nhận diện, dự báo để kịp thời tham mưu phương án thông tin phù hợp. Khi sự thật được cung cấp nhanh, rõ và có căn cứ, không gian tồn tại của thông tin sai lệch sẽ được thu hẹp.

Cùng với tuyên truyền, các địa phương, cơ quan, đơn vị cần xác định rõ đầu mối tiếp nhận và xử lý thông tin để việc phản ánh tin giả, thông tin sai lệch, xuyên tạc hoặc nội dung có dấu hiệu bất thường được thực hiện nhanh chóng, đúng địa chỉ và thống nhất. Ban Chỉ đạo 35 cấp tỉnh, Ban Công tác 35 cấp xã, phường cần tiếp tục nâng cao năng lực nắm bắt, phân tích, dự báo tình hình trên không gian mạng; đổi mới tập huấn theo hướng thực hành, sát với phương thức lan truyền thông tin mới; chú trọng kỹ năng nhận diện hình ảnh, âm thanh, video được tạo dựng bằng AI và diễn tập xử lý tình huống có thể phát sinh tại địa bàn.

Công nghệ có thể hỗ trợ phát hiện sớm, phân tích dữ liệu và cảnh báo nguy cơ nhưng không thể thay thế vai trò của con người. Trước thông tin chưa rõ nguồn gốc, yếu tố quyết định vẫn là tư duy tỉnh táo, khả năng kiểm chứng, bản lĩnh chính trị và ý thức trách nhiệm của người tiếp nhận. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng vì thế không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách mà là nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị và mỗi người sử dụng mạng xã hội.

Điều quan trọng là hình thành văn hóa trách nhiệm trong tiếp nhận và lan truyền thông tin: không chia sẻ khi chưa kiểm chứng; không biến suy đoán thành sự thật; không để cảm xúc thay thế lý trí; không tùy tiện đưa thông tin nội bộ lên mạng; chủ động tìm đến và lan tỏa nguồn tin chính thống. Khi gặp thông tin có dấu hiệu sai lệch, thay vì tranh cãi cảm tính hoặc tiếp tục phát tán, cần lưu giữ thông tin, kiểm tra nguồn và kịp thời phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền.

Trong bối cảnh công nghệ tiếp tục phát triển nhanh chóng, không thể đặt mục tiêu ngăn chặn hoàn toàn thông tin xấu, độc. Điều cần làm là xây dựng xã hội có khả năng nhận diện tốt hơn, kiểm chứng nhanh hơn, phản ứng tỉnh táo hơn và lan tỏa thông tin tích cực mạnh mẽ hơn. Khi mỗi người biết tự kiểm chứng trước khi chia sẻ, thông tin chính thống được cung cấp kịp thời và lực lượng chuyên trách đủ năng lực nhận diện, xử lý phương thức xuyên tạc mới, “sức đề kháng” của xã hội trước tin giả và thông tin xấu, độc sẽ ngày càng được nâng lên.

Đó cũng là cách thiết thực đưa các quy định về sử dụng mạng xã hội vào cuộc sống, biến kỷ luật phát ngôn và trách nhiệm thông tin thành nếp ứng xử thường xuyên, góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trên không gian mạng. Mỗi người có trách nhiệm với thông tin mình chia sẻ là góp phần bảo vệ sự thật, củng cố niềm tin và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Khánh Ngân