Trong bối cảnh đó, cần nhận thức đầy đủ rằng văn hóa đọc ngày nay không chỉ giới hạn trong việc đọc sách in truyền thống mà đã mở rộng sang nhiều hình thức hiện đại như sách điện tử, sách nói, tài liệu số và các nền tảng tri thức trực tuyến. Sự tồn tại song song của sách giấy và sách điện tử không phải là sự thay thế lẫn nhau mà là sự bổ trợ, tương tác, tạo nên hệ sinh thái tri thức đa dạng, phong phú. Vì vậy, khái niệm “đọc sách” cần được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm cả đọc truyền thống và đọc trên môi trường số, hướng tới mục tiêu chung là tiếp nhận tri thức một cách hiệu quả, có chiều sâu, phù hợp với yêu cầu của thời đại.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người rất ham đọc sách và coi trọng sách báo, luôn đánh giá cao vai trò của sách báo trong việc khai mở tri thức, vì thế, Bác rất quan tâm đến việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng. Bác từng căn dặn: “Bất luận làm công việc gì cũng cần phải đọc sách. Người mới học chữ cần đọc để không mù lại, người làm công an cần đọc để nắm tình hình. Những người làm công việc chuyên môn cần phải đọc để nâng cao trình độ. Người làm quản lý lãnh đạo cần phải đọc để quản lý, lãnh đạo tốt hơn…”. Lời dạy ấy của Bác đến nay vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi công nghệ số, mạng xã hội, video ngắn hay trò chơi điện tử đang chiếm phần lớn thời gian giải trí của nhiều người, nhất là giới trẻ.

Cán bộ, công chức Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy đọc sách báo, tài liệu chuyên môn tại thư viện Ban

Thực tế cho thấy, thói quen đọc đang có nhiều thay đổi. Không ít người, đặc biệt là người trẻ, có xu hướng “lười đọc”, đọc ít, đọc nhanh, ngại đọc sách in dày, sách lý luận, thay vào đó là thói quen “đọc lướt”, tiếp cận thông tin ngắn, mang tính giải trí hoặc theo trào lưu. Văn hóa nghe - xem - nhìn đang dần lấn át văn hóa đọc sâu, đọc hiểu, khiến việc tiếp nhận tri thức trở nên hời hợt, thiếu chiều sâu và hạn chế khả năng tư duy phản biện.

Tuy nhiên, văn hóa đọc không đối lập với công nghệ hiện đại. Ngược lại, nếu được định hướng đúng, công nghệ có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực để lan tỏa tri thức. Sự phát triển của sách điện tử, sách nói, thư viện số, các nền tảng đọc trực tuyến hay ứng dụng chia sẻ tri thức đã giúp việc tiếp cận sách trở nên dễ dàng, linh hoạt, không bị giới hạn bởi không gian và thời gian. Nhiều bạn trẻ hiện nay không chỉ đọc sách giấy mà còn hình thành thói quen đọc trên thiết bị di động, nghe sách trong lúc di chuyển, hoặc tham gia các cộng đồng chia sẻ sách trên môi trường mạng.

Khi được định hướng đúng, việc tận dụng công nghệ số không những không làm mai một văn hóa đọc, mà còn góp phần làm phong phú cách tiếp cận, khơi dậy hứng thú và mở rộng đối tượng bạn đọc, đặc biệt là giới trẻ. Việc dành thời gian đọc một cuốn sách hay, nghe một chương sách nói, hay chia sẻ những điều học được với bạn bè, cũng là lúc tri thức được nuôi dưỡng và lan tỏa. Xây dựng thói quen đọc đúng, hình thành tình yêu sách trong mỗi cá nhân chính là nền tảng để hình thành một xã hội học tập.

Xác định rõ vai trò quan trọng của văn hóa đọc đối với sự phát triển toàn diện con người và tiến bộ xã hội, năm 2026, Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ V được tổ chức với chủ đề “Cùng sách bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Nhằm triển khai hiệu quả các hoạt động hưởng ứng, Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã ban hành Kế hoạch số 128/KH-UBND, ngày 27/3/2026 về tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ V trên địa bàn tỉnh, tạo cơ sở để các cấp, các ngành, địa phương đồng bộ triển khai, lan tỏa sâu rộng giá trị của sách và văn hóa đọc trong đời sống xã hội.

Ngày sách và văn hóa đọc Việt Nam năm 2026 tại trường Trung học phổ thông Tân Trào

Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại các trường học trên địa bàn tỉnh được diễn ra với nhiều hoạt động ý nghĩa như: Xếp và giới thiệu mô hình sách nghệ thuật; thu gom, ủng hộ sách, chuyện cho tủ sách thư viện nhà trường; giới thiệu sách, kể truyện theo sách, vẽ tranh theo sách… Cùng với đó, ngành giáo dục và các địa phương cũng đẩy mạnh xây dựng môi trường đọc thân thiện, đầu tư cơ sở vật chất, bổ sung nguồn sách phong phú, tổ chức các hoạt động như thi hùng biện, thuyết minh về sách, giao lưu, tọa đàm chia sẻ phương pháp đọc hiệu quả. Nhiều mô hình không gian đọc mới như quán cà phê sách cũng được hình thành, tạo điều kiện để người dân tiếp cận tri thức trong môi trường mở, hiện đại.

Thực tiễn cho thấy, khi được định hướng đúng, việc kết hợp giữa văn hóa đọc truyền thống và công nghệ hiện đại không những không làm mai một giá trị của sách mà còn góp phần lan tỏa mạnh mẽ tri thức trong cộng đồng.

Để văn hóa đọc phát triển bền vững, cần sự chung tay của toàn xã hội. Gia đình, nhà trường, cơ quan, đơn vị cần quan tâm xây dựng môi trường đọc, khuyến khích mỗi cá nhân hình thành thói quen đọc sách. Khi việc đọc trở thành nhu cầu tự thân, gắn với suy ngẫm và hành động, tinh thần học tập suốt đời sẽ được lan tỏa, góp phần xây dựng một xã hội phát triển trên nền tảng tri thức và bền vững trong tương lai.

An Ngân