Xã Khâu Vai là địa bàn sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc Mông. Trước tác động của hội nhập và phát triển, một số nét đẹp văn hóa truyền thống có nguy cơ bị mai một, nhất là đối với thế hệ trẻ. Xuất phát từ thực tế đó, Ban Giám hiệu Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Trung học cơ sở Cán Chu Phìn đã chủ động xây dựng mô hình đưa các giá trị văn hóa tiêu biểu dân tộc Mông vào trường học giúp học sinh vừa tiếp thu tri thức, vừa nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Hội nghệ nhân dân gian truyền dạy múa khèn Mông cho các em học sinh trường Cán Chu Phìn

Trong giảng dạy, nội dung gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Mông được lồng ghép linh hoạt vào các bài học, đặc biệt là môn Ngữ văn và các hoạt động ngoại khoá. Thông qua các tiết học tích hợp, học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn hiểu sâu hơn về phong tục, tập quán, trang phục, âm nhạc truyền thống của dân tộc mình, từ đó hình thành ý thức trân trọng và gìn giữ. Song song với đó, nhà trường chú trọng tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, trải nghiệm sáng tạo gắn với văn hóa dân tộc. 100% học sinh được tham gia tìm hiểu, trải nghiệm các nội dung liên quan đến văn hóa Mông; qua đó, các em từng bước nắm được những kiến thức cơ bản về bản sắc dân tộc. Câu lạc bộ văn nghệ - dân gian được duy trì hiệu quả với sự tham gia của 150 học sinh, tạo môi trường để các em rèn luyện kỹ năng biểu diễn múa khèn, thổi sáo, hát giao duyên và trình diễn trang phục truyền thống. Nhà trường còn tổ chức Ngày hội văn hóa dân tộc Mông với nhiều hoạt động phong phú, như: Trưng bày sản phẩm thủ công, ẩm thực, trò chơi dân gian… thu hút sự tham gia của toàn thể cán bộ, giáo viên và học sinh. Thông qua các hoạt động này, học sinh được trải nghiệm thực tế, góp phần bồi dưỡng kỹ năng sống, tăng cường tinh thần đoàn kết, gắn bó với cộng đồng.

Điểm nổi bật của mô hình là sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và cộng đồng. Các nghệ nhân, người có uy tín trong các thôn được mời tham gia truyền dạy nghề truyền thống như đan lát, dệt lanh cho học sinh; việc truyền dạy, bảo tồn nghề đan lát thu hút 100% học sinh tham gia, trong đó trên 90% học sinh nắm được quy trình cơ bản; dự án bảo tồn và phát triển nghề dệt lanh đã truyền dạy cho hơn 250 lượt học sinh, góp phần giữ gìn nghề truyền thống của địa phương. Cùng với đó, nhà trường xây dựng không gian trưng bày văn hóa dân tộc Mông, trở thành nơi lưu giữ, giới thiệu các hiện vật, hình ảnh về trang phục, nhạc cụ, phong tục tập quán. Đây không chỉ là nơi học tập trực quan mà còn là cầu nối quan trọng trong việc gắn kết nhà trường với gia đình và cộng đồng trong công tác bảo tồn văn hóa. Từ việc triển khai mô hình, nhiều kết quả tích cực đã đạt được. Các dự án khoa học kỹ thuật của học sinh gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống đạt giải cao tại các cuộc thi cấp tỉnh, cấp quốc gia; nhiều học sinh đạt giải trong các hội thi tìm hiểu, trình diễn văn hóa dân tộc; hội thi tuyên truyền bài trừ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu cho học sinh Trung học cơ sở. Qua đó khẳng định tính thiết thực và hiệu quả của mô hình trong giáo dục toàn diện.

Tiết mục văn nghệ của các em học sinh trong cuộc thi trình diễn trang phục truyền thống các dân tộc

Có thể khẳng định, việc đưa bản sắc văn hóa dân tộc Mông vào trường học ở Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Trung học cơ sở Cán Chu Phìn, xã Khâu Vai là hướng đi phù hợp, góp phần hình thành thế hệ học sinh phát triển toàn diện, vừa có tri thức, vừa giàu bản sắc văn hóa. Mô hình không chỉ lan tỏa ý thức gìn giữ giá trị truyền thống mà còn góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới, từng bước loại bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hoá truyền thống và nét đẹp của đồng bào dân tộc Mông trong giai đoạn hiện nay.

Đỗ Hiền, Đoàn thể và các Hội